سوال:

دیدگاه اهل‌سنت در مورد محرم و روزه تاسوعا و عاشورا چه می‌باشد؟

پاسخ:

ماه محرم یکی از ماه‌های دوازده‌گانه قمری و دارای حرمتی خاص می‌باشد. شروع سال قمری اسلامی، با این ماه می‌باشد. در زمان خلافت سیدنا عمربن خطاب رضی‌الله‌عنه، مسلمانان به علت عدم وجود تاریخ، با مشکلات عدیده در داد و ستد و قراردادهای تجاری و اقتصادی مواجه بودند، بنابراین پس از شور و تبادل نظر امیرالمؤمنین عمرفاروق رضی‌الله‌عنه با نخبگان صحابه رضی‌الله‌عنهم، تصمیم بر این شد تاریخی را پایه‌گذاری نمایند تا این مشکل، مرتفع گردد. لذا از آنجا که هجرت رسول‌الله صلی‌الله‌علیه وآله و‌سلم از مکه مکرمه به مدینه منوره، اساس تشکیل دولت اسلام و تحولی در اسلام بود، هجرت رسول‌الله با اجماع صحابه رضی‌الله‌عنهم مبدأ تاریخ قرار گرفت. و از آنجا که آغاز هجرت مسلمان‌ها با دستور رسول‌الله از ماه محرم بود، اولین ماه قمری هم محرم تعیین گردید.

قبل از فرض شدن روزه رمضان، مسلمان‌های صدر اسلام، روز دهم محرم که معروف به عاشوراست را روزه می‌گرفتند.اما پس از وجوب رمضان، روزه گرفتن در روز عاشورا، اختیاری بود و کسی مجبور به روزه گرفتن در آن روز نمی‌شد.

رسول‌الله صلی‌الله‌علیه وآله و‌سلم در بدو ورود به مدینه، متوجه شدند که یهود مدینه، در روز دهم محرم روزه می‌گیرند. علت را پرسیده و دریافتند که یهود به شکرانه نجات بنی‌اسرائیل از چنگال فرعون، روزه می‌گیرند. بنابراین نبی مکرّم صلی‌الله‌علیه وآله و‌سلم پس از حصول اطمینان از وقوع این قضیه در روز عاشورا و به خاطر تأسّی به سنت موسوی علیه‌السلام، مسلمانان را تشویق به روزه گرفتن در این روز نموده و روزه گرفتن در این روز را از بافضیلت‌ترین روزه‌ها قرار دادند. اما به دلیل مخالفت با یهود و عدم تشابه با دشمنان دین و قرآن، رسول‌الله صلی‌الله‌علیه و‌آله و‌سلم، امت را ارشاد فرمودند که همراه روزه عاشورا، روز نهم و یا روز یازدهم را روزه بگیرند.

نکته قابل ذکر این‌که شهادت اولین شهید محراب؛ سیدنا عمر فاروق رضی‌الله‌عنه در این ماه و شهادت سرور جوانان بهشتی؛ سیدنا حسین رضی‌الله‌عنه در این ماه، تأثیری در فضیلت و مناسبات این ماه ندارد، بلکه تقدیر الهی چنین رقم خورده که شهادت این دو صحابه نبی علیه‌السلام و شهادت بسیاری از مؤمنین دیگر و رخدادهای تاریخی مهم امت‌های پیشین نیز در این ماه حرام اتفاق بیفتد و با توجه به این‌که مسلمان اجازه ندارد بیش از سه روز تعزیه بگیرد، ما هم مجاز به برگزاری سالگرد تعزیه، ماتم و سوگ برای هیچ فردی حتی رسول‌الله صلی‌الله‌علیه و‌آله و‌سلم نیستیم؛ چرا که از رسول‌الله صلی‌الله‌‌علیه وآله وسلم و خاندان و شاگردان ایشان، چنین عمل‌کردی نقل نشده و در تاریخ صحیحی هم به اثبات نرسیده که فرزندان و نوادگان و شاگردان حضرت حسین رضی‌الله‌عنه برای ایشان سالگرد شهادت گرفته و یا شربت و نذری توزیع کنند.

بنابراین می‌بایست مسلمان واقعی، آغاز سال قمری اسلامی را با آرمان‌خواهی سیدنا حسین رضی‌الله‌عنه و شهادت‌طلبی سیدنا عمر فاروق رضی‌الله‌عنه شروع نموده و غیرت و حمیّت دینی، نوع‌دوستی و خیرخواهی و شجاعت را در خود زنده و شعله‌ور نموده و در عزای این دو بزرگ گریه نکند؛ زیرا این دو صحابه نبی صلی‌الله‌علیه وآله و‌سلم به هدفشان که تحقّق دین و ظهور حق و شهادت در راه حق بود، رسیدند. بلکه باید بر غفلت و قصور خودمان نسبت به وظایف دینی و تکالیف شرعی گریه نموده و به فکر چاره باشیم.

لذا می‌بایست مسلمان راستین در این ایام، راه و هدف سیدنا حسین رضی‌الله‌عنه که مبارزه با نفس و عقیده باطل است را ادامه داده و با نفس اماره و افسارگسیخته خود پیکار نموده و در قبال این مصیبت بزرگ، صبوری نموده و پاداش صبر را از الله متعال بخواهد. نه این‌که به سر و صورت خود زده و گریبان بدرد؛ زیرا رسول‌الله صلی‌الله‌علیه و‌آله و‌سلم، شاگردان و خاندان ایشان، این چنین اعمال و رفتار را نکوهش نموده و خلاف تعالیم دینی دانسته و از امور و رسوم غیراسلامی و جاهلی دانسته‌اند.

یادآوری این نکته نیز لازم و ضروری است که بر خلاف برداشت و تصور اشتباه برخی افراد، انجام دادن هیچ امر مشروعی در این ماه، مثل نظافت، شستن لباس، خوردن، نوشیدن و یا مباشرت (هم‌خوابی) با همسر، ممنوع نیست و انجام دادن این اعمال مانند سایر ماه‌ها، مباح و جائز است.

الله متعال می‌فرماید:{ إِنَّ عِدَّهَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا [فِی کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَهٌ حُرُمٌ }توبه/ ۳۶}؛ ‏شماره ماه‌های (سال قمری) در حکم و تقدیر خدای متعال، و مضبوط در لوح محفوظ، یا موجود) در کتاب آفرینش، از آن روز که آسمان‌ها و زمین را آفریده است‌، دوازده ماه است، که چهار ماه از آن، حرام است (و آن‌ها عبارتند از: ذی‌القعده، ذی الحجّه، محرّم و رجب. که جنگ در این ماه‌ها، حرام است).تاریخ الاسلام امام ذهبی، صفحه ۱۶۳ و فتح الباری امام ابن‌حجر ۷/۲۶۸ و مستدرک حاکم ۳/۱۴٫

حضرت جابربن سمره رضی‌الله‌عنه می‌گوید: «کنا نصُوم عاشوراء قبل أن یَفرُض رمضانُ و کان رسول‌ُالله صلى‌الله‌علیه وآله وسلم یحثُّنا علیه و یتعهدنا علیه، فلما إفترض رمضان، لم‌یحثنا رسول‌الله صلى‌الله‌علیه وآله وسلم و لم‌یتعهدنا علیه و کنا نفعلُه». صحیح ابن‌خزیمه، شماره حدیث ۲۰۸۸٫  صحیح بخاری، شماره حدیث ۲۰۰۴ و سنن نسائی، شماره حدیث ۲۸۳۵٫ .

قال رسول‌الله صلی‌الله‌علیه و‌آله و‌سلم: «لئن عِشتُ إلى قابلٍ، صمتُ یومَ عاشوراء یوم التاسع».شعب الایمان بیهقی، شماره حدیث ۳۶۲۷٫

همچنین از ابن‌عباس رضی‌الله‌عنهما روایت شده: «صوموا التاسعَ والعاشرَ وخالِفوا الیهود». .سنن ترمذی، شماره حدیث ۷۶۰ و سنن بیهقی، شماره حدیث ۸۱۸۷٫

البته شهادت، مقام و نعمتی بس والا و باارزش است که نصیب مسلمان می‌شود. این نعمت و مقام، به قدری بلند و شامخ است که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه وآله و‌سلم، آرزوی آن را نموده و امت خود را نیز چنین تعلیم دادند: «والذی نفسی بیدِه، لوَددتُ أن أقتَل فی سبیلِ الله ثم أحیا، ثم أقتل ثم أحیا، ثم أقتل ثم أحیا ثم أقتل». متفق علیه؛ (خ) شماره حدیث ۲۶۴۴ و (م) شماره حدیث ۱۸۷۶٫

. قال رسول‌الله صلی‌الله‌علیه و‌آله و‌سلم: «لیس مِنا مَن ضرب الخدودَ و شَقَّ الجیوبَ و دعا بدعوى الجاهلیه».متفق علیه؛ (خ) شماره حدیث ۳۵۱۹ و (م) شماره حدیث ۲۹۶٫