سوال:

نظر فقها و علماء درباره‌ی چهارشنبه سوری، عید نوروز و مسافرت در این ایـام و همچنین خروج در سیزده به در چیست؟

 

 

پاسخ:

اول بـاید بدایـم نوروز، سیزده به در و چهارشنبه سور‌ی چه هستند؟

نوروز: روز نو، عید اول سال‌، روز اول فروردین‌ جشن ملی ایرانیان بوده که به آن نوروز سلطانی نیز گفته میشده است.

نوروز در زمانهای قدیم در اول بهار نبوده، بلکه در فصل‌های سال می‌گشته؛ گاه در بهار، گاه در تابستان و گـاه در زمستان بوده است، در سـال ۴۷۱ هـ ق که به فرمان جلال الدین ملکشاه سلجوقی‌، حکیم عمر خیام و چند منجم دیگر تقویم جلالی را تنظیم ‌کردند، نوروز در روز اول بهار یا نخستین برج حمل قرار داده شد.(‌فرهنگ‌عمید)

 

سیزده بدر: مراسمی که در روز سیزدهم فروردین در ‌ایران برگزار می‌شود و مردم به خارج از شهر، به باغ و صحرا می‌روند و آن روز را به شادی، تفریح و انواع بازیها می‏گذرانند که بـه اصطلاح: نحسی سیزده را به در و بیرون می‌کننـد و دختران دم بخت، علفها را گره می‌زنند، با این نیت‌ کـه بختشان باز شود و در سال نو شوهری برایشان پیدا شود.

 

چهـارشنبه سوری‌: چهارشنبه سوری‌، جشن و شادمانی ایرانی که هر سال در شب چهارشنبه هفته‌ی آخر ماه اسفند گرفته و آتش می‌افروزند و از روی آن می‌جهند و می‌گویند: «‌سرخی تو از من‌، زردی من از تو» این جشـن از زمانهای قدیم در ایـران متداول بوده و در زمـان سـامانیان «‌سوری‌» خوانده می‌شد.(‌فرهنگ عمید).

 

هفت سین: سفره‌ای است که در هنگام تحویل سال نو می‌اندازند و در آن هفت نوع از خوردنی‌ها که حرف اول اسم آنها حرف سین باشد از قبیل‌: سیر، سرکه‌، سیب‌، سماق‌، سنجد و سبزی می‌گذارند به امید سلامتی، سعادت و سرسبزی که از آن تفاء‌ل می‌کنند. (‌فرهنگ عمید).

 

حکم شرعی

بنابر توضیحات فوق، دانسته می‌شود که عید نوروز و عید مهرگان و سیزده بدر، اعیادی باستانی هستند که در اسلام جایی ندارند و از اعیاد اسلامی مسلمانان نیستند.

خارج شدن در روز ۱۳ فروردین بنابر مشابهت با زمان جاهلیت درست نیست؛ لذا باید از آن اجتناب ورزید؛ البته اگر برای کسی کاری در جایی اتفاق افتاد و سفر کرد اشکالی ندارد.

خداوند به مسلمانان دو عید بزرگ اسلامی هدیه داده‌اند تا به تعظیم و بزرگداشت آن اقدام نمایند که خیر و صلاح آنان در این می‌باشد.

 

حضرت مولانا محمد عمر سربازی (رحمه الله) در کتاب “مجالس قطب الارشاد” در جواب سوال، سفر در ایام نوروز فرمودند:

سفر کردن در ایام نوروز دو صورت دارد:

صورت اول: این است که شخص معتقد است که خوشی و تفریح کردن در ایام نوروز عبادت است و برای بزرگداشت و تعظیم آن ایام، باید از خانه و کاشانه هجرت و سیر و سیاحت شود. این صورت حرام و ناجایز است.

صورت دوم: این است که شخصی کارمند دولت است، در اوقات دیگر به کارهای اداری مشغول است و وقت ندارد، بنابر این: فرصت است که در این ایام ( نوروز) به دیدار فلان شخص یا به تماشای فلان مکان یا به ملاقات فلان عالم برود، و دارای عقیده‌ای که در صورت اول بیان شد نیست: لذا سفر کردن به این صورت جایز است.

 

-در مسئله چهارشنبه سوری‌:

قرار دادن جانها و مالها در معرض خطر تلف و نقص عضو و اشتغال به چیزهای بیهوده و لهو است، در حدیث شریف آمـده:‌ «من حُسـنِ اسـلام المرءِ ترکُه ما لا یعنیه‌»‌.

اگر انسان مانند زرتشتیان معتقد به تأثیر آتش در تدبیر امور از جمله بهبودی، بهروزی و شادابی‌، تغییر رنگ و دفع آفات زردی و غیره باشد، قطعاً این اعتقاد ️غلط است و یا اینکه اگر این مراسـم بقصد تعظیم و تقدیس آتش چون زرتشتیان صورت گیرد از لحاظ اعـتقادی خـطرناک است‌.

 

همچنین فتوای آیت الله خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب جمهوری اسلامی ایران درباره مراسم چهارشنبه به شرح ذیل است:

علاوه بر آنکه هیچ مبناى شرعى ندارد، مستلزم ضرر و فساد زیادى است که مناسب است از آنها اجتناب شود.

 

و آیت الله ناصر مکارم شیرازی یکی از مراجع تقلید اهل تشیع نیز میفرماید: «چهارشنبه سوری از خرافات است و چنانچه برخی اعمال موجب آزار و اذیت دیگران شود، حرام است.

بسیاری از خرافات منتهی به شرک می‌شود؛ زیرا بعضی در انجام این مراسم معتقد بودند آتش، زردی آنها را می‌گیرد و سلامتی به آن می‌دهد که این عقیده، مسئله توحید را زیر سئوال می‌برد؛ البته اینکه شما در چنین مراسمی شب خوشی داشته باشید و با دوستان و خویشان خود شاد باشید کسی مخالف آن نیست اما انجام آن مسائل، خرافی و خطرناک است که باید با آن مخالفت کرد.

 

-‌ در مسئله سیزده به در:

تمام ایام سال در حق مسلمانان مبارک و خوشبختی است و ایام هیچ تأثیری بذات خود مستقلاً در حوادث و وقایع جهان و کائنات ندارند، بلکه مؤثر بالذات و مستقل، فقط الله تبارک و تعالی می‌باشد و اگر ایام ناخوش بوده‌اند در حق منکران و کافران بوده است‌ که بر آنان در آنروزها عذاب نازل شده و در سیزده به در علف گره زده و گشـادگی و فرج در مسئله‌ی رفتن به خانه‌ی بخت و خوشبخت شدن اصلاً بی‌تأثیر است و اعتقاد به آن، عدم تفویض امور به الله تعالی است. در حدیث شریف آمده:

«‌واعلم انما اصابک لم یکن لیخطئک و ما اخطأک لم یکن لیصیبک و اعلم ان الأمه لو اجتمـعوا علی ان ینفعوک بشی‌ء لم ینفعوک بشی‌ء الا ما قدکتبه الله لک و ان اجتمعوا علی ان یضرٌوک بشیء لم یضروک بشی‌ء الا ما قدکتبه الله علیک»‌.

 

و آیت الله مکارم شیرازی می‌فرماید:

عید نوروز مراسم و جنبه‌های مثبتی نیز دارد مانند: پاک سازی منازل، صله رحم، دید و بازدید و امثال اینها که از نظر شرع مقدس اسلام خوب است ولی سزاوار است از مراسم خرافی مانند شب چهارشنبه سوری و سیزده بدر اجتناب شود.

 

خلاصه این که: اگر هدیه دادن، تفریح و گشت و گذار در غیر این ایام صورت گیرد بهتر و به دور از شبه و به دور از مشابهت با بنیانگذاران چنین اعیاد باستانی می‌باشد.

 

«‌و لکن ینبغی ان لا یفعل ذلک فی ذلک الیوم‌خاصه و یفعله قبله أو بعده لکیلا یکون تشبیهاً باولئک القوم و قد قال‌ صلی الله علیه و سلم‌: «‌من تشبه بقوم فهو منهم‌»‌.

(البحر الرائق:۸/۴۸۷،الدر المختار:۵/۵۳۲،الهندیه:۶/۴۴۶)

و فی الرد: «‌و أولی للمسلمین ان لا یوافقهم علی مثل هذا الاحوال لاظهار الفرح و السرور». ‌ (رد المحتار:۵/۵۳۲، عزیز الفتاوی:۷۱)

 

منابع:

۱ محمود الفتاوی ، کتاب الحظر والاباحه، ج ۴ ص ۳۰۷.

۲مرقاه المفاتیح، باب العیدین، ج ۳ ص۴۹۱،

۳رد المحتار، مسائل شتی، ج ۱۰ص ۴۸۷، و ج ۵ ص ۵۳۲.

۴البحر الرائق ، باب احکام المرتیدین، ج ۵ ص ۲۰۸

۵صحیح البخارے، رقم; ۲۴۹۹

۶عزیز الفتاوای ص ۷۱

۷ سایت; پایگاه اطلاع رسانی دولت، کد خبر; ۱۸۷۸۰۴و  سایت; پایگاه خبری تحلیلی صراط، کد خبر; ۲۳۳۵۶۸، و سایت تبیان.

۸ مجالس قطب الارشاد، مجلس چهارم، ج۱ ص ۶۷_ ۶۸،

۹فرهنگ لغت عمید