سؤ‌ال‌:

اگرکسی  پول  حج  را  پنج  یا  شش  سال  قبل  واریز کرده  است‌،  امـا  متأسفانه  امسال  که  موسم  حج  فرا  رسیده  است  شخص  مذکور  توانائی  جسمانی  برای  رفتن  به  حج  را  ندارد  و  می‌خواهد  فرزند  خودش  را  بفرستد.

۱-آیا  حج  این  فرزند  در  عوض  حج  فرض  پدر  واقع  می‌شود  یا  خیر؟

۲-آیا  به  فرزند  ثواب  می‌رسد  یا  خیر؟

پاسخ:

ج  ۱:  اگر  پدر  بنابر  مسن  بودن  و بیماریهای  دیگری  قادر  به  انجام  فریضه  حج  نیست‌،  می‌تواند  پسر  خود  را  به  حج  بفرستد  تا  بجای  او  حج ‌کند.

و  فی  التنویر  و  شرحه‌:

«‌العباده  المالیه  تقبل  النیابه  مطلقاً  ر  البدنیه  لا  مـطلقاً  و  المـرکبه  منهما  کحج  الفرض  تقبل  النیابه  عند  العجز  فقط  لکن  بشرط  دوام  العجز  الی  الموت  لانه  فرض  العمر  حتی  تلزم  الاعاده  بـزوال  العـذر…هـذا أی  اشتراط  دوام  العجز  الی  الموت  اذا  کان  العجز کالحبس  و  المرض‌ یرجی زواله  أی  یمکن  و  ان  لم  یکن  کذلک کا‌لعمی  و  الزمانه  سقط  الفـرض  بحج  الغیر  عنه  فلا  اعاده  مطلقاً  سواء  استمر  به  ذلک  العذر  أم  لا».

و فی الرد:

«‌قوله: (فلا إعاده مطلقاً الخ) ظاهر إطْلاق المتون اشتراط العجز الدَّائم أنه لا فرق بین ما یرجى زواله وغیره فی لزوم الإعاده بعد زواله، وعلیه مشی فی «الفتح». قال فی «البَحْر»: ولیس بصحیح، بل الحق التفصیل کما صرَّح به فی «المحیط والخانیه والمعراج» اهـ. وأقرّه فی «النهر»، وتبعه المصنِّف، وحققه فی «الشرنبلالیه»، ونقل التصریح به عن «کافی النَّسفی»‌.(رد المحتار:۲/۲۵۹)

ج ۲:  بله  به  فرزند  هم  ثواب  می‌رسد  ولی  حج  از  پدر  واقع  می‌شود.

وفی  الدر:

«‌ویقع الحج) المَفْروض (عن الآمر على الظَّاهر ) من المَذْهب، وقیل عن المَأْمور نفلاً، وللآمر ثواب النفقه کالنفل (لکنه یشترط) لصحَّه النیابه (أَهْلیه المَأْمور لصحَّه الأَفْعال) ثم فرّع علیه بقوله (فجاز حج الصَّروره »‌.

و  فی  الرد:

«قوله: (على الظاهر من المذهب) کذا فی «المَبْسوط»، وهو الصَّحیح کما فی کثیر من الکتب. «بحر». ویشهد بذلک الآثار من السنه وبعض الفروع من المَذْهب. «فتح»…..قُلْتُ: وعلى القول بوقوعه عن الآمر لا یخلو المَأْمور من الثَّواب، بل ذکر العلاَّمه نوح عن مناسک القاضی: حج الإنسان عن غیره أَفضل من حجِّه عن نفسه بعد أن أدى فرض الحج لأن نفعه متعد، وهو أفضل من القاصر اهـ. تأمل ».(رد المحتار:۲/۲۶۱ط کویته)