سوال:

بنده  دخترم  را  دو  سال  قبل  به  نکاح  فردی  در  آوردم  و  الان  دخترم  شانزده ساله  است  و  دختر  او  را که  هشت  ساله  بود  به  نکاح  پسـرم  احمد  در  آوردم  و  الان  دختر  او  ده  ساله  است  چون  دختر  بنده  از  دختر  او  بزرگتر  بود  یکصد  هزار  تومان  اضافه  از  او گرفته‌ام‌.  و  الان  پدر  دامادم  ادعا  دارد  که  صد  هزار  تومان  به  من  مسترد  دارید،  حکم  شرعی  آن  چیست‌؟

پاسخ:

در  این  صورت  نکاحی ‌که  شما  انجام  داده‌اید  شرعاً  «‌شغار»  نامیده  می‌شود،  و  در  نکاح  شغار  مهر  مثل  برای  خود  دختر  واجب  می‌گردد.

و  فی  الدر  المختار:

«‌ووجب مَهْر المِثْل فی الشِّغار) هو أن یزوّجه بنته على أَنْ یزوّجه الآخر بنته أو أُخْته معاوضه بالعَقْدین، وهو منهی عنه لخلوه عن المَهْر، فأوجبنا فیه مَهْر المِثْل فلم یَبْقَ شغاراً »‌.(الدر المختار:۲/۳۶۱ط کویته)

مهر  مثل  زن‌،  مقدار  مهریه  زنی  است‌که  از  قوم  پدرش  باشد  و  از  نظر  سن‌،  جمال‌،  مال‌،  شهر،‌زمانه‌،  عقل‌،  دیانت،  بکارت‌،  ثیوبت،  عفت‌،  علم‌،  ادب‌،  اخلاق  خوب  با  این  زن  شباهت  داشته  باشد.

اگر  از  قبیله  پدرش  چنین  زنی‌که  با  او  در  صفات  مذکوره  مشـترک  بــاشد  موجود  نیست‌،  پس  مهر  او  با  زن  اجنبیه‌که  با  قبیله  پدر  همین  دختر  مماثلت  دارد  معتبر  است  و  بر  آن  قیاس  شود،  اگر  باز  هم  چنین  زنی  پیدا  نشد،  پس  قول  شوهر  با ادای  سوگند  اعتبار  دارد  و  ناگفته  نماندکه  حال  شوهر  نیز  اعتبار  دارد.

و فی  الدر:

«و ) الحرَّه (مهر مثلها) الشَّرعی (مَهْر مثلها) اللُّغوی: أی مَهْر امرأه تماثلها (من قوم أبیها) لا أمها إنْ لم تکن من قومه کبنت عمه… وتعتبر المماثله فی الأَوْصاف. وَقْت العَقْد سماً وجمالاً ومالاً وبلداً وعصراً وعقلاً ودیناً وبکاره وثیوبه وعفه وعلماً وأدباً وکمال خلق…   ویعتبر حال الزَّوج أیضاً  »‌.(الدر المختار:۲/۳۸۴، ۳۸۵)

بـرای  ثبوت  مهر  مثل  شرط  اینست‌که  دو  مرد  یا  یک  مرد  و  دو  زن‌،  با  لفظ  شهادت  خبر  بدهند.

وفـی  الدر:

«(ویُشْترط فیه) أی فی ثبوت مَهْر المِثْل لما ذکر (إخْبار رجلین أو رجل وامرأتین ولفظ الشَّهاده) فإنْ لم یوجد شهود عدول فالقول للزوج بیمینه؛ (فإنْ لم یوجد من قبیله أَبیها فمن الأَجانب) أی فمن قبیله تماثل قبیله أَبیها (فإن لم یوجد فالقول له) أی للزَّوج فی ذلک بیمینه کما مرَّ »‌.

و  فی  الرد:

« قوله: «لما ذکر» عله(و  علق  علیه  الرافعی  بقو‌له‌:  قال  ط  هو  متعلق  بالمثل  و  یعنی  به  الاوصاف  المتقدهه  ای  المثل  فی  الاوصاف  المتقدمه  و  لا  کبیر  قائده  فیه  اهـ  و  ما  سلکه  اظهر  مما  قاله  المحشی  اذ  لا  معنـی  لجعل المماثله  فیما  ذکر  عله  لثبوت  مهر  المثل  و  علی  الاشاره  اللتی  ذکرها  المحشی  لم  یوجد  فی  کلام  الشارح  ما  یـفـیدها  بالنسبه  للامرین  المذکورین  معاً.  التحریر  المختار  علی  رد  المحتار: ۱/۱۹۷) لثبوت مَهْر المِثْل، والمراد بما ذکر المماثله سناً وما عطف علیه‌»‌.(رد المحتار:۲/۳۸۵)

مبلغ  یکصد  هـزار  تومانی  که  در  قبال  دختر  شما،  بطور  مهـریه  داده  است  آن  مـبلغ‌،  ملک  دختر  شما  است‌،  تقاضای  استرداد  آن  را نمی‌توان  کرد.  البته  جزء  مهر  مثل که  در  قبال  دختر  شما  است‌،  می‌باشد.  مثلا  اگر  مهـر  مثل  دختـر  شما  چهار  صد  هزار  تو‌مان  است  این  یکصد  هزار  تومان  در  همان  مهر  مثل  شمـرده  می‌شود  و  بقیه  سیصد  هزار  تومان  دیگر  را،  دختـر  شما  حق  دارد که  بگیرد.