سوال:

۱- لطفاً حکم ریش را تحریر نمایید؟ ۲- آیا از صحابه و اهل بیت در جایی آمده که آن‌ها ریش تراشیده‌اند برخی می‌گویند سنت مؤکّده نیست، بلکه سنت زاید است؟ و از تراشیدن آن انسان گناه‌کار نمی‌شود، لطفاً واضح نمایید؟

جواب:

از دلایلی که در ذیل مرقوم می‌گردد معلوم می‌شود :

(الف): گذاشتن ریش به اندازه یک قبضه (مشت) واجب است و کوتاه کردن آن بیشتر از یک مشت یا تراشیدن آن حرام و ناجایز است؛

(ب): در هیچ‌ جایی از سیرت صحابه  ثابت نیست که فردی از صحابه کرام  نعوذ بالله ریش خود را تراشیده و یا از یک قبضه کمتر کوتاه کرده باشد صحابه‌ی کرام کسانی بودند که حاضر نبودند بگذارند آب وضو پیامبر بر زمین بیفتد چه رسد به ترک نمودن سنت مهمی مانند ریش.

(ج): تکویناً ریش آن حضرت یک مشت یا یک مشت و یک انگشت بود به همین سبب آن حضرت، ریش خود را کوتاه نمی کردند؛ (ضمناً از اجماع امت نیز وجوب ثابت است؛

(د): لازم به توضیح است این که عموماً گفته می‌شود ریش سنت است به این معنا است که از سنت ثابت است، ورنه گذاشتن ریش شرعاً واجب است؛ لذا تراشیدن یا از یک مشت کمتر کوتاه کردن به علت مخالفت با سنت نبی اکرم  و صحابه کرام  فسق وگناه است.

دلایل:

حضرت مولانا محمد عمر سربازی در تفسیر تبیین الفرقان تحت آیه ۱۱۹سوره نساء Tوَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّیَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُبَتِّکُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُغَیِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ یَتَّخِذِ الشَّیْطَانَ وَلِیًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِینًاS. ترجمه‌ی آیه: (و حتماً گمراه می‌سازم آنان را و حتماً در آرزوهایی می‌افکنم آنان را و حتماً امر می‌کنم آنان را تا بشکافند، گوش چارپایان را و حتماً امر می‌کنم به آنان تا تغییر دهند آفرینش الله تعالی را و هر کس دوست گیرد شیطان را به جز الله، پس محققاً او زیان کار شده آشکارا و ظاهر) می نویسد: «حضرت ابن مسعود می‌فرمایند: منظور از تغییر خلق الله، تراشیدن ریش است؛ زیرا ریش وجه امتیاز مرد از زن می‌باشد و خداوند حکیم بنابر حکمت بالغه‌اش آن را برای مردان خاص کرده است. بنابر این کسی که ریش‌ می‌تراشد، گویا در خلقت خداوند متعال تغییر و تبدیل می‌آورد و این کار حرام است.[۱]

در صحیح مسلم آمده است: «عن عایشه  قالت: قال رسول الله  : عشر من الفطره: قص الشارب و اعفاءاللحیه والسواک والاستنشاق بالماء و قص الاظفار و نتف الابط وحلق العانه و انتقاص الماء(یعنی الاستنجاء)»رواه مسلم ۱/۱۲۸ [۲].

[۱] – تفسیر تبیین الفرقان: اثر گران‌سنگ علامه محمد عمر سربازی ، ۷/ ۴۳۴،۴۳۳٫

[۲] – و فی حاشیه ابن عابدین: و قوله (و السنه فیها القبضه) و  هو ان یقبض الرجل لحیته، فما زاد منها علی قبضه قطعه. کذا ذکر محمد فی کتاب الآثارعن الامام. قال: به نأخذ محیط … یحرم علی الرجل قطع لحیته، و المعنی المؤثر التشبیه بالرجل و قوله: (و المعنی المؤثر) ای العله المؤثره فی اثمها التشبه بالرجال فأنه لا یجوز کالتشبه بالنساء. حاشیه ابن عابدین کتاب الحظر و الاباحه، فصل فی البیع، ۹/ ۶۷۲،۶۷۱ ، رشیدیه.

و فی امداد الفتاوی: (سوال)  دارهی رکهنی کونسی سنت ه-ی، اس ک تارک پر کیا حکم شرعا جاری هو گا،…جواب دارهی رکهنا واجب اور قبضه سـ زائد کئانا حرام هـ لقوله علیه السلام «خالفوا المشرکین و اوفروا اللحی» متفق علیه، فی الدر المختار یحرم علی الرجل قطع لحیته و فیه و السنه فیها القبضه هـ اور کوئی سیاست خاص اس کـ باری مین منصوص نهین دیکهی مگر مقتضی قواعد کا یه هـ که تعزیر دیا جائ-. .امداد الفتاوی ، بالون کـ حلق وقصر غیره کـ احکام ۴/۲۲۳ و کذا فی جامع الفتاوی فصل ۴ زیبائش و آرایش، ۱/۴۲۰٫