سوال:

شخصی  از  فقیری  قرض  می‌خواهد  وی  به  فقیری  می‌گویدکه  من  قرضم  را  در  عوض  زکات  مالم  به  تو  معاف‌کردم‌،  آیا  زکات  اداء  می‌شود  یا  نه‌؟

پاسخ:

از  معاف‌کردن  وام  در  عوض  زکات‌،  زکات  اداء  نمی‌شود  و  راه  درست  آن  این  است‌که  مال  زکات  را  به  فقیـر  بدهد  وبعد  در  مقابل  قرض  خود  پس  بگیرد  و  اگر  به  رضایت  خویش  نداد  با زور  و  اجبار  از  او  بگیرد.

اگر  طلبکار  خوف  دارد  که  مدیون  فقیر  اموال  زکات  را  تحویل  گرفته  پس  نمی‌دهد  در  این  صورت  به  او  بگوید  شخصی  را  از  طرف  خود  وکیل‌کند  تا  مال  زکات  را  تحویل‌گرفته  و  قرضش  را  از  آن  اداء  نماید.

و  فی  شرح  التنویر:

«واعْلم أنَّ أداءَ الدَّین عن الدین والعین عن العین وعن الدین یجوز، وأداء الدَّین عن العین، وعن دین سیقبض لا یجوز. وحیله الجواز أَنْ یعطی مدیونه الفقیر زکاته ثم یأْخذها عن دینه ، ولو امتنع المَدْیون مدّ یده وأَخَذَهَا لکونه ظفر بجنس حقه، فإن مانعه رفعه للقاضی  »

و  فی  الرد:

« (قوله: و اعلم)وفی صورتین لا یجوزالأولى أداء الدین عن العین کجعله ما فی ذمَّه مَدْیونه زکاه لماله الحاضر»‌.(احسن الفتاوی۴/۲۶۰)