برای صحت نماز، استقبال جهت قبله لازم است نه خود عین کعبه
سوال:
با توجه به اینکه در شهرستان تربت جام میخواهیم مسجدی بنا کنیم و با استفاده از قبلهنما در جهت قبله، این مسجد به اندازۀ ۵/۲ الی ۳ درجه اختلاف پیدا میکند و با زمین قناص میسازد و مقداری از زمین از مسجد خارج میگردد.
اگر مطابق زمین احداث شود کل زمین در محدوده مسجد قـرار میگیرد. اکنون بفرمائید که مسجد به چه طریقی احداث گردد و قبله واقعی تربت جام چند درجه است؟
پاسخ:
در نزد احناف استقبال جهت قبله کافی است نه روبرو شدن با عین خـود کعبه (فتاوی خیریه: ۱/۱۳).
پس با این تفاوت، دو، سه درجه اختلاف اشکال ندارد. بـنابه ضـرورت از دست ندادن زمین مسجد میتوان از این انحراف صرفنظرکرد.
وفی الخیریه: «سئل: و منقواعد الفلکیه اذا کان الانحراف عن مقتضیالادله اکثر من خمس واربعین درجه یمنه أو یسره، یکون ذلکالانحراف خارجاً عن جهه الربعالذی فیه مکه المشرفه من غیراشکال(الـیان قال) فهل هذه المـحاریب الزبـوره انحرافها کـثیر فاحش یـجب الانحراف فیها یسره الی جهه مقتضیالادله والحاله ما ذکـرأم لا؟ واذا قلتم یجب فـهلاذا عاند شخص وصلی فـی هذه المحاریب بعد اثبات ما ذکرتکون صلاته فاسده الخ اجاب: حیث زالت بالانحراف المذکورالمقابله بالکلیه بحیث لم یبق شییء مـن سطح الوجه مسامتا للکعبه عدم الاستقبال المشروط لصحه الصلوه بالاجماع واذا عدم الشرط عدم المشروط».(فتاوی خیریه: ۱/۱۸ پاکستان)
وایضاً:
«عن ابیحنیفه، المشرق قبله اهل المغرب، والمغرب قبله اهل المشرق و الجنوب قبله اهل الشمال، و الشمال قبله اهل الجنوب، و علیه فالانحراف القلیل لایضر اهـ. خیریه».(امداد المفتین: ۱/۴۱۷)
از قول مفتی محمد شفیع دیوبندی رحمه الله چنین فهمیده میشود که این چند درجه اختلاف ذکر شده در سوال اشکالی ندارد. ولی سعی شـود انـحراف را بـه حداقل کاهش دهند.
و قبله تربت جام بصورت دقیق از شمال مایل به غرب (۱۲۲) درجه، و از قسمت غرب به جنوب (۳۲) درجه جهت تقریبی میباشد که صورت ترسیمی آن درج ورقه میگردد.