کسی که در مناسک حج بر او دَم لازم شد و انجام نداد، باید روزه بگیرد
سوال:
شخصی در حالت احرام حین انجام مناسک حج، جرمی کرد و بر او دم لازم شد اما این شخـص برای خریدگوسفند پول نداشت یا اینکه از مسئله آگاه نبود و به خانه برگشت ، حکمش چیست؟
الجواب باسم ملهم الصواب
در این مسئله، درکافی بودن صوم در صورت عدم قدرت بر دم، فقهای کرام اختلاف دارند، برخی میگویند که بر او دم لازم است و اگر ادای دم بر او به جهت فقر و ناداری متعذر باشد، دم برگردن او باقی میماند اما برخی دیگر از فقهای کرام در صورت عدم قدرت و توانایی بر دم، فتوی بر جواز وکفایت صوم دادهاند در این فتوی، رعایت حال ضعفاء و مساکین است.
و فی الرد:
«وما فی الظهریه من انه ان عجز عن الدم صام ثلاثه أیام ضعف کما فی البحر».(رد المحتار:۲/۲۲۸)
قال الرافعی رحمه الله فی تقریراته:
«(قوله: و ما فی «الظَّهیریه» من أنَّه إن عجز عن الدم صام ثلاثه أیام ضعیف الخ) ذکر السندی ما نصه قال الشیخ محمد سنبل اذا لم یجد الدم صام ثلاثه ایام کما فی المحیط البرهانی و الظهیریه و نقل الفارسی نحوه عن الذخیره قال و نقل شیخنا نحوه عن الاسرار و لا ینافیه ما فــی شرح الطحاوی و غیره أنه یجب الدم لایجـزیه غیره و ینبغی أن یحمل علی ما اذا اوجده فما فی اللباب و شرحه تبعاً للکبیر علی خـلافه و مـا نـی البحر الرائق أیضاً ففیه ما فیه أهـ قلت: و فی هذا جواب عن قول صاحب البــحر و لم اره لغـیرها و فـی الفـتوی بــهذا رفـق عـلی الضـعفاء و المساکین».(تقریرات رافعی:۱/۱۶۵)
در پاسخ به بخش دوم مسئله، عـرض مـیشود کـه قیمت گـوسفندی را بفرستد تا از طرف او در حرم ذبح و تصدق شود.
و فی مناسک لملا علی قاریرحمه الله:
«(ولو ترک من طواف الزیاره أقله….فعلیه دم و ان اعاده سـقط ولو عاد الی اهله بعث شاه) أی اجزأه أن لا یعود و لایلزم العود بل یبعث شاه أو قیمتها لتذبح عنه فی الحرم و یتصدق بها».(مناسک ملا علی قاری:ص347)